Zamki, pałace, dwory i kościoły

Używanie zdjęć zamieszczonych na tej stronie w celach wydawniczych zabronione

Pałace i dwory dawnej Ziemi Chełmskiej i województwa bełzkiego

Dorohusk, d.woj. chełmskie. Pałac rodziny Suchodolskich. Wzniesiony ok. poł. XVIII w. prawdopodobnie przez Michała Maurycego podczaszego krasnostawskiego i jego żonę Barbarę z Mężyńskich. Część wschodnia oraz dwie oficyny zniszczone podczas pożaru w 1920 r., następnie rozebrane do fundamentów w 1936 r. Po 1945 r. adaprowany na szkołę, obecnie siedziba władz gminnych. Późnobarokowy. Zwrócony frontem na południe, murowany z cegły, otynkowany, podpiwniczony.

Krupe, dawne woj. chełmskie. Dwór wzniesiony przed 1779 r., zapewne przez Jana Michała Reja starostę nowokorczyńskiego , ukończony po 1782 r. Przebudowany ok. 1840 r., kilkakrotnie restaurowany

Krupe, dawne woj. chełmskie. Dwa ujęcia ruin zamku wzniesionego w 4 ćwierci XVI w. przez Pawła Orzechowskiego herbu Rogala podkomorzego chełmskiego i rozbudowany przez niego prawdopodobnie w latach 1604-1608. Do 1644 własność Orzechowskich, do 1648 Władysława Niemirycza, do 1670 Buczackich-Tworowskich, do 1782 Rejów, do 1795 Mrozowickich. Zniszczony w latach 1648-1660, prawdopodobnie odbudowany w części mieszkalnej. Od 2 połowy XVIII w. w ruinie. Częściowo rozebrany i zniszczony wskutek działań wojennych w XIX w. oraz 1915 i 1939-1944.

Rejowiec, dawne woj. chełmskie. Dwór wzniesiony prawdopodobnie w 2 ćwierci XIX w. przez Ossolińskich, być morze na miejscu dawnej siedziby Rzewuskich i Rejów, ukończony ok. 1840 r. i rozbudowany w 4 ćwierci XIX w. Kilkakrotnie restaurowany. Klasycystyczny. Obecnie Ośrodek Doradztwa Rolniczego.

Hrubieszów, dawne woj. zamojskie. Dwór zw. Du Cateau, wzniesiony na miejscu dawnego zamku. Około poł. XIX w. dobudowana oficyna wshodnia, w. 1941 r. oficyna zachodnia wzorowana na poprzedniej. Barokowo-klasycystyczny. Obecnie muzeum.

Sielec, dawne woj. chełmskie. Pozostałości zespołu zamkowego zbudowanego po 1588 r. być może przez Mikołaja Uhrowieckiego starostę chełmskiego. W latach 1622-9 własność Krystyny z Uhruska Zbigniwowej Sienieńskiej chorążyny lubelskiej, w 1678 Daniłowiczów i do 1690 Cetnerów; jako posag Doroty Cetnerówny żony Stanisława Mateusza Rzewuskiego hetmna wielkiego koronnego, przekazany Rzewuskim, w których posiadaniu do 1944 r. Zniszczony wskutek wybuchu prochów 1678 r. przez ówczesnego dzierżawcę Tomasza Borszę Drzewickiego stolnika chełmskiego, odtąd w ruinie.

Sielec, dawne woj. chełmskie. Dwór wzniesiony lub całkowicie przebudowany z zatarciem cech stylowych 2 poł. XIX-XX w.

Orłów Murowany, dawne woj. zamojskie. Zespół pałacowy założony w I poł. XIX w. przez Kickich, przekazany w 1878 r. przez ostatniego właściciela Kajetana Kickiego Towarzystwu Osad Rolniczych. Pałac zbudowany w 1842 r., być może wg projektu architekta Henryka Marconiego, niewykończony. Odbudowany po 1882 r. ze znacznym zatarciem cech stylowych. Po 1945 r. adaptowany na cele szkolne.

Bończa (Wólka Kraśniczyńska), dawne woj. chełmskie. Dwór wzniesiony na pocz. XIX w., w 1942 r. spalony i zrujnowany. Po odbudowie zakończonej w latach 1958-61 podwyższony o drugą kondygnację. Klasycystyczny. Obecnie mieści się tu Zakład Opieki Społecznej.

Serebryszcze, dawne woj. chełmskie. Dwa ujcia (od frontu i od strony parku). Pałac wzniesiony w końcu w. XVII, pierwotnie jako dwór obronny i rozbudowany ok. połowy XVIII w., przypuszczalnie przez Łopuskich, prawdopodobnie wg projektu architekta Pawła Fontany. Barokowy. W 1805 r. własność Eufrozyny z Łopuskich i jej męża Teodozego Horeckiego, przed 1821 w rękach Antoniego Grothusa, 1822-44 Justyny z Grabowskich Sokołowskiej, następnie Józefa Boruckiego. Wzmiankowany po raz pierwszy w 1824 r., już wówczas w złym stanie. Zdewastowany w czasie działań wojennych w 1944 r., opuszczony, następnie przeznaczony na szkołę, która mieściła się tu jeszcze w 1996 r.

Stołpie, dawne woj. chełmskie. Pozostałości grodu - wieża strażnicza, tzw. stróża lub stołp. Gród założony w XII-XIII w. przez książąt halicko-włodzimierskich, może na wcześniejszym grodzisku, wzmiankowany 1204 r., wchodził wraz z grodem w Bieławinie w skład umocnień grodu w Chełmie. Nie użytkowany prawdopodobnie od czasów śedniowiecznych.

Stryjów, dawne woj. chełmskie. Dwa ujęcia: brama wjazdowa i front budynku.Dawny pałac, pierwotnie dwór zbudowany prawdopodobnie w 1 ćwierci XIX w., rozbudowany na przełomie XIX i XX w. przez Smorczewskich. Złożony z trzech połączonych ze sobą prostokątnych budynków na planie litery H. Klasycystyczny. Po II wojnie światowej budynek przeznaczono na szkołę. Obecnie opuszczony i zrujnowany.

Surchów, dawne woj. chełmskie. Dwór wzniesiony przez Pawła Cieszkowskiego, posła na sejm i jego żonę Zofię z Kickich - właśicieli wsi. Budowę rozpoczęto po 1813 r. i ukończono w latach 1818/19. W rękach Cieszkowskich do 1931 r., następnie Skolimowskich. Uszkodzony podczas obu wojen światowych i zdewastowany, odbudowany po II wojnie światowej. Klasycystyczny. Obecnie mieści się tu Zakład Opieki Społecznej.

Tarnogóra, dawne woj. zamojskie. Pierwotny dwór wzniesiony w XVI w. przez Tarnowskich, którego mury rzekomo częściowo zachowane w obecnym budynku, wzniesionym w latach 1830-1840 przez Józefa Czyżewskiego, generała W.P., właściciela Tarnogóry. Do kończ XIX w. w rękach Czyżewskich, następnie do 1945 r. Smorczewskich. Po 1945 adaptowany na szkołę. Późnoklasycystyczny z elementami romantycznego neogotyku.

Chełm-bazylika NMP Pierwotnie cerkiew greko-katolicka zbudowana w latach 1735-56 wg projektu Pawła Fontany z fundacji Felicjana Filipa Włodkowica biskupa chełmskiego gr.-kat. w miejscu starszej, rozebranej. Odnawiana w latach 1809-1827 i w 1837 r. Po kasacie zakonu bazylianów w 1875 r. przekształcona i zamieniona na sobór prawosławny. W latach 1919-39 kościół rzymsko-katolicki, najpierw jako klasztorny jezuitów, następnie parafialny. W latach 1940-1944 zmieniony na sobór ukraiński. Pod II wojnie światowej ponownie zmieniony na kościół parafialny. Obecnie Bazylika.

Chełm-Kościół pw. Rozesłania SS. Apostołów Dawny kościół pijarski wzniesiony wg projektu Pawła Fontany w latach 1753-63 z fundacji Andrzeja podsędka chełmskiego i Marianny z Radzimińskich Wolskich oraz Wacława Rzewuskiego hetmana polnego koronnego, starosty chełmskiego. Od kasaty zgromadzenia w 1864 r. w rękach księży świeckich. Restaurowany w latach 1878 i 1929. Późnobarokowy. Zabytek klasy "0". Obecnie kościół parafialny.

Drewniane cerkwie Ziemi Chełmskiej i województwa bełzkiego

Chłopiatyn Drewniana cerkiew z XIX w.