W I wojnie światowej na masową skalę zaczęto używać broni chemicznej, którą później zaklasyfikowano do BMR - Broni Masowego Rażenia. gazy bojowe okazały się jednak tak okrutne, jak nieskuteczne.

Niniejszy artykuł przedstawia dzieje niemieckiej broni chemicznej w okresie Wielkiej Wojny. Jak wiadomo Niemcy zastosowali tę broń jako pierwsi. Bardzo szybko jednak inne państwa także rozpoczęły jej stosowanie (nawet USA).Ze względu na obszerność tematu, jak i na zainteresowania autora artykuł ten traktuje wyłącznie o broni niemieckiej.

W 1910 r. w Berlinie założono Instytut Chemii Fizycznej i Elektrotechnicznej im. cesarza Wilhelma, który miał się zajmować wdrażaniem bojowych środków trujących. Pracami kierował prof. Fritz Haber, z którym współpracowali m.in. profesorowie Wieland, Willstätter i Fischer.

Pierwsza próba użycia przez Niemców broni chemicznej miała miejsce już 17 X 1914 r., kiedy to ostrzelano pozycje francuskie 3000 szrapneli kal. 150 mm, napełnionych kulkami metalowymi ze środkiem drażniącym drażniącym - dwuanizydyną. Nie przyniosło to jednak większych rezultatów.

Dnia 14 I 1915 r. niemieckie ministerstwo wojny zatwierdziło wysłanie dwóch pociągów z Berlina do Wahn. Całą akcję otoczono najwyższą tajemnicą, ponieważ zawierały one butle z gazem, zakonspirowane jako "środek dezynsekcyjny". Materiał miał posłużyć do w yszkolenia dwóch kompanii pionierów w walce gazowej. Dla dochowania tajemnicy kompanie te - "Formacja pionierów pułkownika Petersena" otrzymała oznaczenie jednostki dezynsekcyjnej.

Kolejnego użycia gazów bojowych Niemcy dokonali 31 I 1915 r. pod Bolimowem (50 km na wschód od Warszawy) . Użyli pocisków artyleryjskich typu 12-T, zawierających mieszaninę bromków ksylilu i ksylendu. W czasie trzygodzinnego przygotowania artyleryjskiego zużyto 18000 pocisków tego typu . Wskutek niskiej temperatury wyparowała tylko część substancji, co osłabiło jej działanie . Przygotowując atak nie zdawano sobie sprawy z negatywnego działania mrozu i śniegu na działanie broni chemicznej. Niemcom udało się zdobyć pierwszą linię rosyjskich okopów, jednak część zajętych pozycji została utracona w wyniku rosyjskiego kontrataku .

Dnia 29 III 1915 r. utworzono oddział walki chemicznej (Gaskampftruppe) w sile pułku składającego się z 2 batalionów po 3 kompanie. Został on utworzony na bazie 35. Pułku Pionierów. Wkrótce utworzono też 36. Pułk Pionierów .

Kolejny atak gazowy Niemcy przeprowadzili na froncie Zachodnim. Tym razem użyto płynnego chloru. Zamiast ostrzału artyleryjskiego, wykonano tzw. napad falowy. W tym celu umieszczono stalowe cylindry z gazem w najbardziej wysuniętych w stronę nieprzyjaciela okopach. Przygotowania zostały zakończone zostały 11 IV 1915 r. Pomiędzy miejscowościami Bixchoote i Langermack (na pn. od Ypres) znajdowało się 1600 butli zawierających 40 kg chloru i 4130 butli z 20 kg chloru .

Zbiorniki z gazem zostały otwarte o 18.00. Pomimo rozejścia się części gazu w powietrzu, utworzyła się chmura chloru, którą wiatr zepchnął w stronę nieprzyjaciela. O 18.15, posuwając się za chmurą gazową, do natarcia ruszyła niemiecka piechota.

Chlor spowodował panikę w okopach francuskich na odcinku 6 km. Do niewoli dostało się 1800 żołnierzy, zdobyto 51 dział i 70 karabinów maszynowych. Jednak Niemcy nie mieli wystarczających sił, by rozwinąć to natarcie. Osiągnęli tylko lokalne sukcesy.

Atak został ponowiony 27 IV 1915 r. pod Langermack. Tym razem jego skuteczność była ograniczona, ponieważ kobiety angielskie wykonały w ciągu 24 godzin po pierwszym niemieckim ataku gazowym 100000 maseczek ochronnych z kilku płatów gazy impregnowanej węglanem i podsiarczynem sodu. Zostały one błyskawicznie dostarczone na front. Udało się dzięki temu zmniejszyć straty do 1200 zabitych.

Kolejny napad falowy przygotowano na froncie wschodnim. Dnia 2 V 1915 r. o godz. 2.45 Niemcy wykonali pod Bolimowem kolejny falowy atak gazowy z użyciem 12000 wkopanych w ziemię butli rozmieszczonych na froncie12 km. Gazy zostały poniesione wiatrem na pozycje rosyjskie, powodując znaczne straty. Zniszczone zostały 53. Syberyjski Pułk Piechoty oraz 54. Syberyjski Pułk Piechoty . Zginęło 6000 żołnierzy rosyjskich Niemcy jednak nie zorientowali się w sytuacji i nie wykorzystali powodzenia.

Dnia 31 V 1915 r. ponowiono atak gazowy pod Bolimowem Tym razem jednak niekorzystny wiatr zepchnął trującą chmurę na pozycje niemieckie i spowodował znaczne straty.

Największy atak falowy Niemcy wykonali na froncie zachodnim, zużywając w tym celu 24000 butli wypełnionych chlorem. Jednak era ataków falowych powoli się kończyła. Przygotowanie ich było bardzo pracochłonne, a przy tym niebezpieczne. Przypadkowe trafienie nieprzyjacielskiej artylerii mogło wywołać znaczne straty wśród własnych żołnierzy. Ostatni atak falowy Niemcy wykonali 31 I 1917 r. w rejonie Monts de Champagnie.

Po eksperymentalnym użyciu w maju 1916 r., Niemcy 22 VI 1916 r. pod Fleury użyli po raz pierwszy masowo difosgenu. W ciągu trwającego 7 godzin przygotowania artyleryjskiego wystrzelono w kierunku francuskich pozycji około 125000 pocisków zawierających około 100000 litrów difosgenu. Atak nie przyniósł większych rezultatów, podobnie jak jego powtórzenie 10 VII 1916 r., kiedy użyto 63000 pocisków z tym środkiem chemicznym. Francuskich żołnierzy uratowały maski przeciwgazowe.

W grudniu 1916 r. obydwa niemieckie pułki chemiczne otrzymały Inspektora Pułków Chemicznych (Inspekteur der Gasregimenter) przy Dowódcy Pionierów (General der Pioniere) w Wielkiej Kwaterze Głównej (Große Hauptquartier).

Dnia 12 VII 1917 r. Niemcy po raz pierwszy użyli siarczku dichloroetylu. Od miejsca zastosowania nazywanego odtąd iperytem. Anglicy stracili 6000 żołnierzy pierwszego dnia ataku gazowego. W ciągu miesiąca stosowania iperyt spowodował większe straty w ludziach niż wszystkie pozostałe napady chemiczne razem wzięte. Około 80% strat spowodowanych przez ataki gazowe w I wojnie światowej przypada właśnie na iperyt.

Dnia 23 VIII 1917 r. przeprowadzono reformę jednostek chemicznych. Zmieniono stanowisko Inspektora Pułków Chemicznych na Dowódcę Oddziałów Chemicznych (Kommandeur der Gastruppen). W tym czasie rozwiązano pułki i bataliony otrzymały samodzielność jako 35. - 38. Bataliony Pionierów. Do każdego z nich przydzielono kompanię moździerzy (Minenwerferkompagnie) i jedną Frontową Chemiczną Wartę Pogodową (Gas-Frontwetterwarte). Kompanie parków rozwiązanych pułków połączyły się 1 IX 1917 r. w Kompanię Parku Oddziałów Chemicznych (Parkkompagnie der Gastruppen).

Do końca wojny utworzono jeszcze 39. Batalion Pionierów. (1 XII 1917), 94. i 95. Bataliony Pionierów (22 VI 1918) oraz 96. Batalion Pionierów (1 IX 1918). Przydzielono do nich Frontowe Chemiczne Warty Pogodowe nr 408-410 i 419.

Reforma oddziałów chemicznych z 23 VIII 1917 r. utworzyła także stanowisko Oficera Sztabowego ds. Broni Chemicznej (Stogas.; Stabsoffizier vom Gasdienst). Każda dywizja posiadała swojego Oficera Broni Chemicznej (Gasoffizier). Także do każdego batalionu przydzielono Oficera Broni Chemicznej, a do każdej kompanii Podoficera Broni Chemicznej (Gasunteroffizier).

Oficer Sztabowy ds. Broni Chemicznej podlegał taktycznie Szefowi Sztabu swojej armii, a technicznie Ministerstwu Wojny. Jego zadaniem było szkolenie w używaniu nowych środków chemicznych, a także wyposażenie oddziałów w sprzęt ochronny.

W październiku 1917 r. Niemcy zastosowali w walkach nad Isonzo miotacze pocisków chemicznych. Był to wynalazek angielski, wprowadzony do walki w kwietniu tego roku. Atak gazowy na froncie włoskim spowodował znaczne straty wśród żołnierzy włoskich w skutek braku odpowiednich masek przeciwgazowych.

Bibliografia
• 1000 Słów o chemii i broni chemicznej, pod red. Zygfryda Witkiewicza, Warszawa 1987.
• Cron Hermann, Die Organisation des deutschen Heeres im Weltkriege, Berlin 1923.
• Der Weltkrieg 1914-1918, t. 7-8, Berlin 1931-1932.
• Encyklopedia wojskowa, pod red. O. Laskowskiego, t. 1, Warszawa 1931
• Krauze Michał, Nowak Ireneusz, Broń chemiczna, Warszawa 1984.
• Zentner Christian, Der Erste Weltkrieg, b.m.w. 2000,